Răng sữa rụng vì chiếc răng vĩnh viễn đã nằm sẵn trong xương hàm, ngay bên dưới, đang lớn dần và đẩy lên. Trong lúc ấy, chân của chiếc răng sữa bị tiêu từ từ, răng lung lay, rồi một ngày rơi ra để nhường chỗ cho chiếc răng to khoẻ hơn mà con sẽ dùng suốt đời.
Chào bạn, đây là Nhà Bác Học. Chiếc răng lung lay đầu tiên là một sự kiện lớn với trẻ, vừa háo hức vừa hơi sợ. Hôm nay mình kể bên trong miệng con đang diễn ra chuyện gì, để con thấy thay răng là một phần rất bình thường của việc lớn lên.
Răng sữa là gì, con có bao nhiêu chiếc?
Bộ răng đầu tiên của trẻ gọi là răng sữa, có tất cả hai mươi chiếc. Chúng mọc dần từ khi bé còn ẵm ngửa, và thường đủ bộ khi bé khoảng hai ba tuổi. Răng sữa nhỏ, trắng, mỏng hơn răng người lớn.
Răng sữa nhỏ vì hàm của em bé nhỏ. Khi con lớn lên, khuôn mặt và hàm cũng lớn theo, nhưng răng thì không lớn thêm được. Một chiếc răng mọc ra rồi là giữ nguyên kích thước. Vậy nên cơ thể cần một bộ răng mới, to hơn, nhiều hơn, vừa với cái hàm đã lớn.
Bộ răng vĩnh viễn của người lớn có hai mươi tám chiếc, cộng thêm bốn chiếc răng khôn mọc rất muộn, nhiều người không mọc đủ. Vậy là sẽ có những chiếc răng mới mọc ở chỗ trước đây chưa có răng sữa nào, ở phía sau trong cùng.
Với con, bạn chỉ cần nói: răng sữa là bộ răng dành cho cái miệng bé xíu, răng mới là bộ răng dành cho cái miệng đã lớn.
Răng mới nằm sẵn ở đâu, đẩy răng cũ ra thế nào?
Điều làm trẻ ngạc nhiên nhất là răng vĩnh viễn đã có sẵn trong xương hàm từ rất sớm, nằm ngay bên dưới răng sữa, như những hạt giống chờ đến lượt. Nếu con từng thấy ảnh chụp phim răng của một bạn nhỏ, con sẽ thấy hai hàng răng chồng lên nhau.
Khi đến thời điểm, chiếc răng mới bắt đầu nhích lên. Cơ thể cũng làm một việc rất khéo: nó từ từ làm tiêu đi chân của chiếc răng sữa phía trên. Chân răng ngắn dần, răng không còn bám chắc nữa nên lung lay.
Vì thế chiếc răng sữa rụng ra thường chỉ còn phần thân trắng phía trên, chân gần như không còn. Con nhặt chiếc răng lên xem sẽ thấy đáy của nó lõm vào, không nhọn dài như hình vẽ trong sách.
Có lúc răng mới mọc lên phía sau trong khi răng sữa chưa chịu rụng, tạo thành hai hàng. Trường hợp này khá thường gặp ở răng cửa hàm dưới. Bạn nên đưa con đi nha sĩ để xem có cần giúp chiếc răng sữa rụng ra không.
Mấy tuổi thì bắt đầu thay răng?
Phần lớn trẻ bắt đầu lung lay chiếc răng đầu tiên vào khoảng năm đến bảy tuổi, hay gặp nhất là răng cửa hàm dưới. Rồi đến răng cửa hàm trên, rồi lần lượt những chiếc phía trong. Việc thay răng kéo dài nhiều năm, tới khoảng mười hai, mười ba tuổi.
Mỗi bạn nhỏ có một lịch riêng. Có bé thay răng sớm, có bé thay muộn hơn bạn cùng lớp cả năm trời. Bạn đừng so con với con nhà hàng xóm, và cũng đừng để con buồn vì mình chưa rụng chiếc răng nào trong khi các bạn đã rụng.
Cùng với răng cửa, ở khoảng sáu tuổi còn có một chiếc răng hàm lớn mọc lên ở phía trong cùng mỗi bên, không thay chiếc nào cả. Đây là răng vĩnh viễn, nhưng nhiều bố mẹ tưởng là răng sữa nên ít chăm. Chiếc này cần đánh thật kỹ vì nó sẽ đi cùng con cả đời.
Nếu đã quá bảy tám tuổi mà con chưa thay chiếc nào, hoặc thay quá sớm, bạn hỏi nha sĩ để được kiểm tra.
Răng lung lay thì làm gì, có nên tự nhổ?
Răng lung lay thường không đau nhiều. Con có thể dùng lưỡi đẩy nhẹ cho quen. Bạn dặn con đừng lấy tay bẩn lay mạnh, và đừng vặn chiếc răng khi nó còn bám chắc, vì làm vậy dễ đau và chảy máu.
Khi răng đã lung lay rất nhiều, chỉ còn dính một chút, nó thường tự rơi ra lúc con ăn hay đánh răng. Nếu thấy chảy chút máu, cho con cắn nhẹ một miếng gạc sạch vài phút là đỡ.
Ông bà xưa hay buộc chỉ để nhổ răng ở nhà. Bạn nên cân nhắc, vì làm vậy dễ khiến trẻ sợ, và nếu răng chưa đủ lỏng thì đau hơn mình tưởng. Nếu răng lung lay lâu mà không rụng, hoặc làm con đau, ăn khó, cách an toàn nhất là đưa con tới nha sĩ.
Đây cũng là dịp tốt để con làm quen với phòng nha. Lần đầu tới nha sĩ vì một chuyện vui như thay răng sẽ giúp con không sợ những lần sau.
Phong tục ném răng và chuyện chăm răng sữa
Nhiều gia đình Việt Nam giữ một phong tục dễ thương: răng hàm trên rụng thì ném xuống gầm giường, răng hàm dưới rụng thì ném lên mái nhà, với mong ước chiếc răng mới mọc đúng hướng, đều và đẹp. Ở nhiều nước khác cũng có những phong tục riêng, như để răng dưới gối chờ một nàng tiên tới đổi quà.
Bạn có thể giữ phong tục này như một nghi lễ vui của gia đình, đồng thời nói với con rằng răng mới mọc đẹp hay không phụ thuộc chính vào việc con đánh răng và ăn uống ra sao.
Một hiểu lầm khá phổ biến là răng sữa đằng nào cũng rụng nên không cần chăm. Thật ra răng sữa giữ chỗ cho răng vĩnh viễn. Răng sữa sâu, phải nhổ quá sớm, các răng bên cạnh có thể xô lệch vào chỗ trống, làm răng mới mọc lên chen chúc. Răng sâu còn làm con đau, ăn kém, ngủ kém.
Vậy nên răng sữa vẫn cần đánh hai lần mỗi ngày, ít ăn vặt đồ ngọt, và đi nha sĩ kiểm tra định kỳ theo lời khuyên của nha sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Răng sữa rụng có đau không?
Thường thì không đau nhiều, vì khi rụng chân răng đã tiêu gần hết. Có thể hơi ê và chảy một chút máu, cắn gạc sạch vài phút là ổn. Nếu con đau nhiều hay sưng nướu, nên đưa con đi nha sĩ.
Vì sao răng vĩnh viễn trông vàng hơn răng sữa?
Răng vĩnh viễn mới mọc thường trông hơi ngà hơn răng sữa trắng xanh bên cạnh, vì cấu tạo các lớp bên trong của nó dày hơn. Đây thường là bình thường. Nếu thấy vết đốm, vết nâu hay lỗ, nên hỏi nha sĩ.
Răng mới mọc có cạnh răng cưa có sao không?
Răng cửa vĩnh viễn mới mọc thường có mép răng gợn sóng nhỏ. Đây là bình thường, các gợn này thường mòn dần theo năm tháng khi con ăn nhai. Không cần làm gì.
Có nên thưởng tiền khi con rụng răng không?
Đó là lựa chọn của từng gia đình. Thay vì tiền, nhiều bố mẹ chọn một tấm thiệp, một cuốn sách nhỏ hay một buổi đi chơi để đánh dấu cột mốc lớn lên. Điều quan trọng là con thấy thay răng là chuyện vui, không đáng sợ.
Bao lâu thì răng mới mọc lên sau khi răng sữa rụng?
Thường răng mới nhú lên trong vòng vài tuần đến vài tháng, mỗi trẻ mỗi khác. Nếu sau rất lâu chỗ trống vẫn chưa có răng mọc, bạn nên đưa con đi nha sĩ để được kiểm tra.
