Ngón tay nhăn nheo khi tắm lâu không chỉ vì da bị ngấm nước. Chính hệ thần kinh của mình đã ra lệnh cho những mạch máu nhỏ ở đầu ngón tay co lại, phần mềm bên dưới xẹp bớt đi, còn lớp da dày bên trên thì không co theo, nên nó gấp lại thành nếp nhăn.
Chào bạn, đây là Nhà Bác Học. Trẻ con mê chơi nước, và sau mỗi buổi tắm chậu hay đi bơi, con hay giơ mười đầu ngón tay nhăn như quả táo tàu ra hỏi. Câu trả lời thú vị hơn nhiều so với điều người lớn thường nghĩ, và có cả một phần các nhà khoa học vẫn đang tranh luận.
Nhiều người tưởng da hút nước rồi phồng lên
Lời giải thích hay nghe nhất là da ngấm nước, phồng lên, mà không có chỗ để phồng nên nhăn lại. Ý này đúng một phần. Lớp ngoài cùng của da ở lòng bàn tay và đầu ngón rất dày, khi ngâm lâu nó có hút thêm một ít nước.
Nhưng nếu chỉ có thế thì da ở khắp người cũng phải nhăn giống nhau khi tắm lâu. Thực tế thì mu bàn tay, cánh tay, bụng gần như không nhăn. Chỉ có đầu ngón tay, ngón chân, lòng bàn tay, lòng bàn chân là nhăn rõ.
Từ rất lâu, các bác sĩ đã để ý một điều lạ. Những người bị tổn thương dây thần kinh ở ngón tay, khi ngâm nước, ngón tay đó lại không nhăn, trong khi những ngón còn lại vẫn nhăn bình thường. Bác sĩ thậm chí từng dùng chuyện ngâm nước này để kiểm tra dây thần kinh còn làm việc hay không.
Vậy là ngón tay nhăn cần có dây thần kinh. Nghĩa là đây không phải chuyện da bị ướt một cách thụ động, mà là cơ thể chủ động làm.
Cơ thể làm gì để ngón tay nhăn lại?
Khi ngón tay ngâm trong nước một lúc, thường là năm đến mười phút với nước ấm, hệ thần kinh gửi tín hiệu đến các mạch máu nhỏ ở đầu ngón. Các mạch máu này co hẹp lại, máu chảy qua ít hơn.
Phần mềm mềm dưới da ở đầu ngón vì thế xẹp đi một chút. Còn lớp da bên trên thì vẫn vậy, lại còn hơi phồng vì ngấm nước. Da thừa ra so với phần thịt bên dưới, nên nó phải gấp lại thành những nếp và rãnh, giống như tấm vải trùm lên một cái gối bị xì hơi bớt.
Nếu để ý, con sẽ thấy đầu ngón tay nhăn trông hơi tái hơn bình thường. Đó chính là dấu hiệu máu chảy về ít hơn.
Khi con lau khô tay, vài phút sau mạch máu giãn trở lại, máu chảy về đầy đủ, ngón tay căng trơn như cũ. Không có gì hỏng cả.
Ngón tay nhăn để làm gì, các nhà khoa học đang đoán
Đã là cơ thể chủ động làm thì chắc nó có ích. Một ý được nhiều người chú ý là ngón tay nhăn giúp cầm nắm đồ vật ướt tốt hơn. Các rãnh nhăn giống như rãnh trên lốp xe, giúp nước thoát ra ngoài để da bám vào mặt đồ vật chặt hơn.
Đã có thí nghiệm cho người tham gia chuyển những viên bi ướt từ hộp này sang hộp khác. Trong một nghiên cứu, người có ngón tay nhăn làm nhanh hơn. Nhưng có những nhóm khác làm lại và không thấy khác biệt rõ.
Nên câu trả lời thật thà là: đây là một giả thuyết hay, có bằng chứng ủng hộ, nhưng chưa được thống nhất. Các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu.
Bạn nói với con điều này như một bài học nhỏ: có những câu hỏi đơn giản như ngón tay nhăn mà người lớn vẫn chưa trả lời xong. Biết đâu một ngày chính con sẽ góp phần.
Trò chơi: ngón tay nhăn có nhặt bi giỏi hơn không?
Bạn có thể cùng con làm một phiên bản nhỏ của thí nghiệm trên. Chuẩn bị hai cái bát, một bát có vài chục hạt đậu hay viên bi nhựa to ngâm trong nước. Lưu ý dùng loại đủ to, vì trẻ nhỏ có thể cho vào miệng.
Lần thứ nhất, khi tay con còn khô và trơn, con dùng một tay nhặt từng viên ướt sang bát kia, bạn đếm xem mất bao lâu. Sau đó cho con ngâm tay vào chậu nước ấm vừa phải khoảng mười phút cho ngón tay nhăn lại, rồi làm lại.
Kết quả có thể nhanh hơn, có thể không. Lần thứ hai con đã quen tay nên có khi nhanh hơn vì đã tập, chứ không phải vì ngón tay nhăn. Bạn hỏi con: làm sao mình biết được nhanh hơn là vì ngón tay hay vì đã quen. Câu hỏi đó chính là cách nghĩ của nhà khoa học.
Muốn công bằng hơn, cả nhà có thể chia nhau: người làm trước với tay khô, người làm trước với tay nhăn, rồi so. Không cần kết quả chính xác, chỉ cần con thấy một câu hỏi được thử nghiệm như thế nào.
Có khi nào ngón tay nhăn là điều đáng để ý?
Ngón tay nhăn sau khi tắm, đi bơi, rửa bát hay chơi nước là hoàn toàn bình thường. Con không cần lo, và bạn cũng không cần làm gì ngoài lau khô tay cho con.
Nếu ngón tay con nhăn nheo rõ rệt khi không hề ngâm nước, kèm theo môi khô, ít đi tiểu, mệt lả, nhất là khi con đang ốm sốt hay tiêu chảy, đó có thể là dấu hiệu con bị mất nước. Trường hợp này cần cho con uống bù nước và liên hệ bác sĩ.
Nếu đầu ngón tay đổi màu trắng bệch hay tím tái khi gặp lạnh, kèm tê buốt, hoặc ngón tay không nhăn dù ngâm nước lâu, bạn nên hỏi bác sĩ để kiểm tra.
Còn với phần lớn các bạn nhỏ, ngón tay nhăn chỉ là dấu hiệu một buổi chơi nước thật vui.
Câu hỏi thường gặp
Ngâm nước bao lâu thì ngón tay bắt đầu nhăn?
Thường khoảng năm đến mười phút trong nước ấm là bắt đầu thấy nhăn, nước lạnh thì lâu hơn. Mỗi người mỗi khác. Trẻ nghịch nước một lúc là thấy rõ.
Vì sao ngâm nước biển lâu hơn mới nhăn?
Nước biển chứa nhiều muối hơn nước máy, nên lớp ngoài của da hút nước chậm hơn. Nhiều người để ý thấy ngón tay nhăn chậm hơn khi tắm biển so với khi tắm bồn nước ngọt.
Ngón chân có nhăn giống ngón tay không?
Có, ngón chân và lòng bàn chân cũng nhăn khi ngâm nước lâu. Nếu ý tưởng giúp cầm nắm đồ ướt là đúng, thì ở bàn chân nó có thể giúp đứng vững hơn trên nền trơn. Ý này cũng vẫn đang được bàn.
Ngón tay nhăn có làm hại da không?
Không, đó chỉ là thay đổi tạm thời và tự hết sau vài phút khi tay khô. Riêng người phải ngâm tay trong nước rất thường xuyên, như rửa bát cả ngày, có thể bị khô nứt da và nên dùng găng tay, kem dưỡng.
Vì sao ngón tay nhăn trông tái đi?
Vì các mạch máu nhỏ ở đầu ngón co lại, máu chảy về ít hơn, nên màu hồng của da nhạt đi. Lau khô tay và chờ vài phút, máu chảy về bình thường, màu da hồng trở lại.
