Hạt đậu xanh gieo trên bông hay khăn giấy ẩm, đặt áp vào thành một cái cốc nhựa trong, sẽ hút nước, nứt vỏ và nhú ra một cái rễ trắng chỉ sau một hai ngày, rồi mầm xanh vươn lên vài ngày sau. Vì cốc trong suốt, con được nhìn thấy rễ đi xuống và mầm đi lên mỗi ngày mà không cần đào bới gì.
Chào bạn, đây là Nhà Bác Học. Đây có lẽ là thí nghiệm dễ nhất mà lại đáng giá nhất cho trẻ nhỏ: nó dạy con kiên nhẫn chờ đợi, quan sát mỗi ngày và ghi lại. Mình sẽ hướng dẫn cách làm sao cho hạt mọc chắc, tránh những lỗi hay gặp làm hạt bị thối.
Chuẩn bị hạt, cốc và cách gieo
Bạn cần một nắm hạt đậu xanh còn nguyên vỏ, loại mua ở chợ để nấu chè hay làm giá. Một hai cái cốc nhựa trong, vài tờ khăn giấy hoặc một nắm bông, và nước sạch.
Tối hôm trước, cho con đếm vài chục hạt, bỏ vào bát nước ngâm qua đêm. Sáng ra, con sẽ thấy hạt căng tròn hơn hẳn, có hạt đã nứt vỏ. Hỏi con: hạt to lên là vì sao. Vì hạt đã uống nước.
Gấp khăn giấy thành vài lớp, lót quanh thành cốc bên trong, nhét một nắm bông hay giấy vo ở giữa để giữ khăn áp sát thành cốc. Tưới cho khăn ướt đều nhưng không đọng nước dưới đáy. Sau đó nhét từng hạt đậu vào giữa khăn và thành cốc, ở lưng chừng cốc, cách nhau một chút, sao cho con nhìn thấy hạt từ bên ngoài.
Đặt cốc ở nơi ấm, có ánh sáng nhưng không bị nắng gắt chiếu thẳng cả ngày. Bậu cửa sổ hướng sáng nhẹ là tốt.
Mỗi ngày quan sát gì?
Ngày đầu tiên đến ngày thứ hai, con sẽ thấy vỏ xanh của hạt nứt ra và một cái rễ trắng nhỏ như sợi chỉ nhú ra. Đó là rễ mầm, bộ phận đầu tiên ra khỏi hạt, vì cây cần uống nước trước tiên.
Ngày thứ ba, thứ tư, rễ dài ra rõ rệt, bắt đầu có những sợi rễ con mảnh như lông tơ mọc hai bên. Phần thân mầm trắng uốn cong lên trên, mang theo hai lá mầm dày chính là hai nửa hạt đậu.
Ngày thứ năm trở đi, hai lá mầm hé ra, ở giữa nhú lên những chiếc lá thật nhỏ xíu. Nếu có ánh sáng, lá và thân chuyển dần sang màu xanh. Lúc này bạn có thể chuyển cây con ra một chậu đất nhỏ nếu muốn trồng tiếp.
Mỗi ngày dành vài phút cùng con nhìn và kể lại. Đừng bỏ qua những ngày không có gì thay đổi nhiều, vì học cách chờ cũng là một phần của khoa học.
Ghi nhật ký trồng cây của nhà bác học nhí
Bạn cùng con làm một cuốn sổ nhỏ, mỗi ngày một trang. Con vẽ lại hạt đậu trông thế nào, bố mẹ ghi ngày giúp. Trẻ lớn hơn có thể dùng một mẩu giấy kẻ hoặc sợi chỉ để đo xem rễ dài bao nhiêu, rồi đánh dấu.
Nếu có điện thoại, bạn có thể chụp một tấm ảnh mỗi ngày ở cùng một góc. Cuối tuần, xem lại các ảnh liên tiếp, con sẽ thấy cây lớn lên như một đoạn phim tua nhanh.
Trong nhật ký, ghi cả những điều con đoán: con nghĩ ngày mai rễ sẽ dài thêm bao nhiêu, mầm có lá chưa. Rồi hôm sau kiểm tra. Đoán sai không có gì xấu, đó là cách con hiểu thêm.
Cuốn nhật ký này sẽ là một kỷ vật dễ thương. Nhiều năm sau, con mở ra sẽ thấy nét vẽ ngây ngô của mình và nhớ lần đầu tiên tự trồng một cái cây.
Vì sao rễ luôn đi xuống còn mầm đi lên?
Khi rễ đã dài chừng một đốt ngón tay, bạn thử một thí nghiệm nhỏ: đặt cốc nằm nghiêng, hoặc lấy một hạt ra cắm lại cho rễ hướng ngang. Một hai ngày sau, đầu rễ sẽ tự uốn cong xuống phía dưới, còn đầu mầm uốn cong lên phía trên.
Lý do là đầu rễ cảm nhận được lực hút của Trái Đất và luôn mọc theo hướng ấy, đi tìm nước và chỗ bám trong đất. Thân mầm thì mọc ngược lên, đi tìm ánh sáng.
Bạn hỏi con: nếu rễ mọc lên trời còn lá mọc xuống đất thì cây sẽ ra sao. Con sẽ hình dung ra một cái cây khát nước và đói nắng, và hiểu vì sao cây cần biết đâu là trên đâu là dưới.
Hạt không có mắt, không có não, vậy mà biết đường. Đây là một điều kỳ diệu nhỏ ngay trên bậu cửa sổ nhà mình.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Lỗi thường gặp nhất là tưới quá nhiều. Nước đọng dưới đáy cốc làm hạt bị ngâm, thiếu không khí, hạt thối và có mùi, khăn mốc. Khăn chỉ cần ẩm như miếng bọt biển vắt ráo. Đáy cốc có nước đọng thì chắt bớt.
Lỗi thứ hai là để quên, khăn khô cong, hạt ngừng mọc. Giao cho con nhiệm vụ mỗi sáng sờ khăn xem còn ẩm không. Trẻ thích được giao việc thật.
Lỗi thứ ba là để cốc chỗ quá nóng, nắng gắt chiếu thẳng buổi trưa làm hạt bị luộc. Chọn chỗ sáng dịu.
Nếu có hạt không mọc, đừng buồn. Không phải hạt nào cũng nảy mầm. Bạn nói với con rằng vì thế người ta luôn gieo nhiều hạt, và chính việc có hạt không mọc cũng là một điều đáng ghi vào nhật ký. Nhắc con không cho hạt sống vào miệng, và rửa tay sau khi chăm cây.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đất để hạt đậu nảy mầm không?
Không, hạt đậu chỉ cần nước, không khí và độ ấm để nảy mầm, vì trong hạt đã có sẵn thức ăn cho cây con những ngày đầu. Khi cây có lá thật và lớn hơn, nó mới cần đất để lấy thêm chất dinh dưỡng.
Giá đỗ ăn hằng ngày có phải là đậu xanh nảy mầm không?
Đúng vậy, giá đỗ là hạt đậu xanh nảy mầm được ủ trong bóng tối nên thân trắng mập, không có màu xanh. Con có thể so cây trong cốc của mình với cọng giá ở chợ để thấy khác biệt khi có và không có ánh sáng.
Ngoài đậu xanh còn hạt nào dễ gieo cho trẻ?
Hạt đậu đen, đậu đỏ, hạt bí ngô, hạt hướng dương, hạt cải cũng dễ nảy mầm và dễ quan sát. Hạt to dễ cầm hơn với trẻ nhỏ. Mỗi loại nảy mầm nhanh chậm khác nhau, có thể gieo nhiều loại để so.
Hạt đậu mọc trong bóng tối có khác không?
Có, hạt mọc trong bóng tối có thân dài, trắng, yếu và lá vàng nhạt, vì không có ánh sáng để tạo màu xanh. Con có thể làm hai cốc, một cốc để chỗ sáng, một cốc úp hộp giấy, rồi so sánh sau vài ngày.
Sau thí nghiệm có nên trồng tiếp không?
Nên thử, cho cây con sang một chậu đất nhỏ, đặt chỗ có nắng và tưới vừa phải. Cây đậu có thể lớn lên, ra hoa và có quả nếu được chăm đủ lâu. Trẻ sẽ rất tự hào khi tự trồng được một cây từ một hạt nhỏ.
