Hạt bắp dùng để rang có một lớp vỏ cứng bọc kín, bên trong là tinh bột và một chút nước. Khi bị nung nóng, chút nước ấy hoá thành hơi, nhưng bị lớp vỏ nhốt lại, hơi nén mỗi lúc một mạnh. Tới khi vỏ không chịu nổi nữa thì nổ tung, tinh bột mềm bên trong phồng bung ra rồi cứng lại thành bông trắng xốp.
Chào bạn, đây là Nhà Bác Học. Tiếng lốp bốp trong nồi bắp rang là âm thanh vui tai của những buổi tối xem phim cả nhà. Hôm nay mình kể bên trong mỗi hạt bắp đang xảy ra điều gì, vì sao có hạt nằm im không chịu nổ, và cách để con được xem mà vẫn an toàn.
Bên trong một hạt bắp có gì?
Bạn cho con cầm một hạt bắp khô loại để rang, so với một hạt bắp luộc. Hạt bắp rang nhỏ, cứng, bóng. Nếu cắt đôi, phần lớn bên trong là tinh bột trắng, thứ chứa năng lượng để hạt nảy mầm, cùng với một ít nước, chỉ chiếm phần nhỏ.
Lớp vỏ ngoài của loại bắp này rất đặc biệt. Nó cứng, dày đều và gần như kín hoàn toàn, nước bên trong không thoát ra được. Đây chính là bí mật làm nên tiếng nổ.
Không phải loại bắp nào cũng nổ được. Bắp nếp, bắp ngọt mình luộc ăn có vỏ mỏng hơn, kém kín hơn, nên khi rang thường chỉ cháy sém chứ ít khi nổ bung thành bông. Người ta trồng một giống bắp riêng để làm bắp rang.
Bạn nói với con: mỗi hạt bắp rang là một cái nồi áp suất bé tí, có nắp đậy rất chặt.
Từ hơi nước tới tiếng nổ
Khi nồi nóng lên, hơi nóng truyền vào hạt bắp. Chút nước bên trong nóng dần lên, rồi biến thành hơi nước. Hơi nước chiếm chỗ nhiều hơn nước rất nhiều lần, nên nó đẩy mạnh vào lớp vỏ từ bên trong.
Cùng lúc ấy, tinh bột bên trong gặp nóng và hơi nước thì mềm ra, sệt lại như hồ. Áp lực tăng mãi, tới một lúc lớp vỏ cứng bị rách toạc. Hơi nước thoát ra đột ngột, tạo tiếng bốp. Tinh bột sệt bị hơi nước thổi phồng lên như bong bóng, rồi gặp không khí bên ngoài thì nguội và cứng lại thành khối trắng xốp.
Vì thế bông bắp có hình dáng lạ, cong queo, mỗi bông một kiểu. Con có thể nhặt vài bông, so xem có bông nào giống hình con vật không. Đó là hình của hơi nước thổi ra vào khoảnh khắc nổ.
Bạn hỏi con: nếu lớp vỏ bị nứt từ trước thì sao. Con sẽ đoán ra là hơi nước thoát dần qua vết nứt, không dồn lại được, và hạt không nổ.
Vì sao có những hạt nằm im không nổ?
Rang xong, đáy nồi luôn còn vài hạt không nổ, người ta hay gọi là hạt lép hay hạt câm. Có mấy lý do.
Lý do thứ nhất là vỏ hạt bị nứt hay có chỗ yếu, hơi nước rò ra từ từ, không đủ sức làm nổ. Lý do thứ hai là hạt đã quá khô, trong đó không còn đủ nước để tạo hơi. Bắp để lâu, để nơi khô nóng, không đậy kín hay có nhiều hạt lép hơn.
Lý do thứ ba là nồi không đều nhiệt, có hạt nằm chỗ chưa đủ nóng. Lắc nồi đều tay giúp các hạt nóng đều hơn.
Con có thể làm một quan sát nhỏ: đếm số hạt cho vào và số hạt lép còn lại, rồi lần sau thử bảo quản bắp trong hũ kín để so. Đó là một cách học khoa học từ chính món ăn vặt.
Rang bắp cùng con sao cho an toàn
Rang bắp liên quan tới nồi nóng, dầu nóng và những hạt nổ có thể bắn ra. Phần đứng bếp luôn là của người lớn. Dùng nồi có nắp, tốt nhất là nắp kính để con nhìn thấy hạt nổ bên trong mà không cần mở.
Con đứng cách bếp một khoảng an toàn, phía sau lưng bố mẹ hoặc ngồi trên ghế ở bàn ăn nhìn sang. Không mở nắp khi bắp đang nổ, vì hạt nóng và dầu có thể bắn vào mặt. Khi tiếng nổ thưa dần, tắt bếp và chờ một chút rồi mới mở nắp, mở hướng ra xa người.
Phần con làm được: đong hạt bắp vào chén, nghe tiếng nổ và đếm, rắc chút muối hay đường sau khi bắp đã nguội bớt, chia bắp ra bát cho cả nhà.
Bắp rang làm bằng lò vi sóng thì nhớ túi bắp vừa lấy ra rất nóng, hơi nước bên trong có thể làm bỏng tay. Người lớn mở túi, hướng miệng túi ra xa mặt.
Trẻ mấy tuổi ăn được bắp rang?
Bắp rang giòn xốp nhưng có những mảnh vỏ cứng và những hạt chưa nổ. Với trẻ nhỏ chưa nhai kỹ, đây là thứ dễ gây hóc, mắc vào đường thở. Nhiều bác sĩ nhi khuyên trẻ dưới khoảng bốn tuổi chưa nên ăn bắp rang.
Với trẻ lớn hơn, ăn bắp rang khi ngồi yên, không vừa chạy nhảy vừa ăn, không tung bắp lên rồi há miệng hứng. Nhặt bỏ hạt chưa nổ trước khi đưa cho con.
Nếu con bị hóc, ho sặc dữ dội, khó thở, tím tái, cần sơ cứu ngay và gọi cấp cứu. Bố mẹ nên học một khoá sơ cứu cho trẻ để biết cách xử trí đúng.
Ăn bắp rang vừa phải, ít đường ít muối, là món ăn vặt vui. Còn thí nghiệm thì con có thể làm cả khi chưa đủ tuổi ăn: nghe, nhìn, đếm và đoán.
Câu hỏi thường gặp
Bắp rang nổ ở nhiệt độ bao nhiêu?
Hạt bắp nổ khi bên trong đủ nóng để hơi nước tạo áp lực lớn hơn sức chịu của vỏ, tức là nóng hơn nhiều so với nước sôi. Vì vậy không thể làm bắp nổ bằng cách ngâm vào nước nóng. Cần nồi, chảo hay lò khô và nóng.
Vì sao bắp rang có hai hình dạng khác nhau?
Có giống bắp nổ ra bông cánh bướm xoè nhiều tai, có giống nổ ra bông tròn như cây nấm. Hình dạng phụ thuộc vào giống bắp và cách nổ. Bông tròn thường được dùng làm bắp phủ đường vì ít gãy.
Có thể làm bắp nổ không cần dầu không?
Có, có thể rang khô trong nồi có nắp hoặc làm bằng lò vi sóng với hạt trong túi giấy chuyên dụng. Dầu chỉ giúp truyền nhiệt đều hơn và giúp gia vị bám. Bất kể cách nào, phần nóng vẫn là của người lớn.
Gạo có nổ được như bắp không?
Gạo không nổ bung như bắp trong nồi bình thường vì vỏ không kín như vỏ bắp rang. Nhưng người ta có thể làm gạo nở phồng bằng những máy nén nóng đặc biệt, như máy nổ bỏng gạo ngày xưa ở các xóm. Máy ấy rất nóng và kêu rất to, trẻ chỉ nên đứng xa xem.
Vì sao bắp rang để lâu bị dai?
Bắp rang hút hơi ẩm trong không khí nên mất độ giòn, trở nên dai. Cất bắp rang trong hộp kín giúp giữ giòn lâu hơn. Ở những ngày nồm ẩm, bắp dai rất nhanh.
