Gương thật ra không hề đảo trái phải. Cái mà gương đảo là trước sau: thứ gì ở gần mặt gương thì trong hình cũng ở gần mặt gương, thứ gì ở xa thì trong hình cũng ở xa. Mình cảm thấy trái phải bị đổi chỉ vì mình tưởng tượng người trong gương là một người thật đang đứng quay mặt lại nhìn mình.
Chào bạn, đây là Nhà Bác Học. Câu hỏi về tấm gương nghe đơn giản mà làm khó cả nhiều người lớn, nên đây là một câu đố tuyệt vời để hai bố con, hai mẹ con cùng nghĩ. Hôm nay mình có vài trò với gương để con tự thấy bí mật này.
Thử trước gương: tay nào là tay nào?
Bạn cho con đứng trước gương và giơ tay phải lên. Bạn nhỏ trong gương giơ tay ở cùng phía bên ấy. Hỏi con: bạn trong gương giơ tay trái hay tay phải. Hầu hết trẻ sẽ nói tay trái. Nghe rất hợp lý.
Giờ thử khác. Bảo con giơ tay phải chỉ về phía cửa sổ bên phải phòng. Bạn trong gương cũng chỉ về đúng phía cửa sổ ấy. Bảo con giơ tay lên trần nhà, bạn trong gương cũng chỉ lên trần. Không có gì bị đảo cả: phải vẫn ở bên phải, trên vẫn ở bên trên.
Bây giờ bảo con giơ tay chỉ thẳng vào gương. Tay con đi về phía gương, còn tay bạn trong gương thì chỉ ngược ra, về phía con. Đây mới là chỗ bị đảo: hướng ra phía trước trở thành hướng về phía sau.
Bạn nói với con: gương không đổi bên trái bên phải, gương lật mặt trước thành mặt sau.
Vậy vì sao mình lại thấy như bị đổi trái phải?
Khi nhìn vào gương, mình tưởng tượng bạn trong gương là một người thật. Mà một người thật muốn đứng đối diện mình thì phải bước vòng ra phía trước và quay người lại. Khi một người quay người lại, tay phải của họ chuyển sang phía tay trái của mình.
Nên mình nghĩ: nếu đó là một người thật quay lại, thì tay đang giơ phải là tay trái. Nhưng hình trong gương không hề quay người. Nó chỉ là hình của chính mình bị lật trước sau, như nhìn xuyên qua một tấm kính rồi lật ngược độ sâu.
Một cách khác để con cảm nhận: bạn vẽ một mũi tên chỉ sang phải trên tờ giấy trong, giơ lên trước gương. Trong gương, mũi tên vẫn chỉ sang phải. Nhưng nếu con quay tờ giấy lại để đọc từ phía gương, mũi tên sẽ chỉ sang trái. Cái đảo là do mình xoay tờ giấy, không phải do gương.
Đây là một ý khó. Trẻ năm sáu tuổi có thể chỉ hiểu một phần, và như thế là đủ. Điều quan trọng là con thấy một câu trả lời quen thuộc không phải lúc nào cũng đúng.
Vì sao chữ trong gương bị ngược?
Con viết tên mình lên một tờ giấy rồi giơ về phía gương. Chữ trong gương bị ngược, đọc rất khó. Vì sao, nếu gương không đảo trái phải.
Câu trả lời lại nằm ở chỗ con đã xoay tờ giấy. Để chữ quay vào gương, con lật tờ giấy lại, giống như quay người một vòng. Chính cú lật ấy làm chữ ngược. Thử viết tên lên một tấm nhựa trong hay tờ giấy bóng kính, cầm trước ngực sao cho chính con đọc xuôi được, rồi nhìn vào gương. Chữ trong gương cũng xuôi, đọc được bình thường, vì lần này con không lật tấm nhựa.
Ở một số nước, phía trước xe cứu thương có viết chữ ngược. Người lái xe phía trước nhìn qua gương chiếu hậu sẽ đọc được chữ xuôi, biết ngay có xe cứu thương phía sau để nhường đường.
Con có thể chơi trò viết chữ ngược bí mật: viết một chữ ngược để chỉ ai cầm gương mới đọc được. Trò này vừa vui vừa tập cho con quan sát kỹ từng nét chữ.
Hai tấm gương ghép góc: hình không bị ngược
Đây là thí nghiệm rất bất ngờ. Bạn lấy hai tấm gương phẳng nhỏ cùng cỡ, đặt dựng đứng, ghép mép vào nhau thành một góc vuông như góc tường. Cho con nhìn thẳng vào góc gương.
Con sẽ thấy hình mình ở giữa, và hình ấy giống hệt như người khác nhìn con. Con giơ tay phải, bạn trong gương giơ tay ở phía đối diện, đúng như một người thật đứng trước mặt giơ tay phải. Con nháy mắt phải, bạn trong gương nháy mắt cũng như người khác thấy con nháy.
Lý do là ánh sáng bị phản chiếu hai lần, qua hai tấm gương, và hai lần lật trước sau cộng lại thành giống như một người quay lại thật. Đây là hình mà bạn bè con thấy mỗi ngày, chứ không phải hình con quen thấy trong gương soi.
Nhiều trẻ thấy khuôn mặt mình trong góc gương hơi lạ, vì khuôn mặt người không đối xứng hoàn toàn. Đó là cách thú vị để con biết người khác nhìn thấy mình ra sao.
Chơi với gương an toàn
Gương kính có thể vỡ thành mảnh sắc. Khi cho trẻ chơi thí nghiệm, nên dùng gương nhựa an toàn, hay gương nhỏ có viền chắc. Gương soi lớn trong nhà phải được gắn chặt vào tường hay tủ, không dựng tạm dưới sàn nơi trẻ chạy nhảy có thể làm đổ.
Không dùng gương hắt ánh nắng vào mắt người khác hay vào mắt mình. Ánh nắng phản chiếu tập trung có thể làm chói mắt, gây hại cho mắt. Cũng không hắt nắng vào người đang lái xe.
Khi gương vỡ, người lớn dọn ngay, quét kỹ, dùng băng dính hay khăn ướt nhặt những mảnh nhỏ, cho trẻ ra khỏi phòng trong lúc dọn.
Kết thúc buổi chơi, bạn hỏi con câu hỏi lớn: nếu một tấm gương nằm dưới sàn, con đứng lên trên, thì gương sẽ đảo cái gì. Con sẽ nghĩ ra là đảo trên dưới, và hiểu rằng gương luôn đảo đúng chiều vuông góc với mặt nó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gương phản chiếu được hình?
Mặt gương rất phẳng và nhẵn, phía sau có một lớp kim loại mỏng hắt ánh sáng lại gần như nguyên vẹn. Ánh sáng từ người mình đi tới gương rồi bật ngược lại theo đúng trật tự, nên mắt mình thấy một hình rõ nét. Bề mặt sần sùi như tờ giấy thì hắt ánh sáng đi lung tung nên không thành hình.
Vì sao gương cầu ở góc đường lại thấy được rộng?
Gương cầu lồi ở các ngã rẽ có mặt cong phồng ra, nên hắt ánh sáng từ một vùng rộng tới mắt mình, giúp thấy được xe đi tới từ khúc cua. Đổi lại, hình trong đó nhỏ hơn và có vẻ xa hơn thật. Người đi đường cần biết điều này để không đánh giá sai khoảng cách.
Vì sao nhìn mặt nước hồ cũng thấy hình ngược?
Mặt nước lặng giống một tấm gương nằm ngang. Gương nằm ngang thì đảo trên dưới, nên cây cối, nhà cửa in xuống mặt hồ thành hình lộn ngược. Khi có gió làm mặt nước gợn sóng, hình bị vỡ ra và rung rinh.
Em bé mấy tuổi biết hình trong gương là mình?
Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ thường bắt đầu nhận ra hình trong gương là chính mình vào khoảng giữa năm thứ hai, tức là hơn một tuổi rưỡi. Trước đó em bé có thể cười với hình trong gương như với một em bé khác. Mỗi bé mỗi khác, không cần so sánh.
Con vật có nhận ra mình trong gương không?
Phần lớn con vật phản ứng với hình trong gương như với một con vật khác, có khi gầm gừ hay muốn chơi. Một số loài như vài loài khỉ lớn, cá heo, voi đã cho thấy dấu hiệu nhận ra chính mình trong các thí nghiệm. Đây vẫn là chủ đề các nhà khoa học bàn nhiều.
